Je ouders worden ouder. Of je kind zoekt al jaren een eigen plek. En je hebt een stuk erf achter het huis waar nog ruimte is. Dan hoor je: binnenkort mag dat vergunningsvrij. Klopt dat? Het korte antwoord: gedeeltelijk. Dit staat vast, en dit is nog verwacht.
Wat staat vast
De Wet versterking regie volkshuisvesting is op 1 juli 2026 grotendeels in werking getreden. Dat is een kaderwet: de overheid krijgt meer regie op het bouwen van woningen. De wet bepaalt zelf niet dat een familiewoning vergunningsvrij is.
Die regeling zit in een apart besluit, het Besluit versterking regie volkshuisvesting. Dat besluit past onder meer het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) aan. Een actueel overzicht vind je bij Volkshuisvesting Nederland, en de regels voor bijbehorende bouwwerken staan op het Informatiepunt Leefomgeving.
Wat is verwacht, en niet gegarandeerd
Het besluit moet nog worden vastgesteld. De overheid verwacht dat het per 1 januari 2027 ingaat. Dat is een verwachting en geen garantie: de planning is eerder uitgelopen en de VNG heeft kritiek geuit. Plan je verhuizing of je bouw dus niet alleen op die datum.
Als het besluit wordt vastgesteld zoals het nu voorligt, geldt het voor eerstegraads familie. Dat zijn je partner, je ouders en je kinderen, inclusief stief-, adoptie- en pleegkinderen en schoonfamilie in de rechte lijn. Broers, zussen, grootouders en kleinkinderen vallen er niet onder.
Hoe groot mag het worden
Voor alle bijbehorende bouwwerken op je erf samen geldt een staffel met een hard maximum van 100 m². Dat telt dus alles mee: je schuur, je garage en je tuinhuis, naast de nieuwe woning. Hoe kleiner je achtererf, hoe lager het maximum. Bij een bebouwingsgebied tot 100 m² mag je 50 procent bebouwen. Tussen 100 en 300 m² is het 50 m² plus 20 procent van het deel boven 100 m². Pas boven 300 m² kom je richting de 100 m².
Wil je weten hoeveel ruimte jij nog hebt, tel dan eerst wat er al staat. Veel mensen verrassen zichzelf daar mee.
Waar mag het staan
In het achtererfgebied. Dat begint 1 meter achter de voorgevel van je huis. Dat is het erf achter een denkbeeldige lijn die 1 meter achter de voorkant van je huis ligt. De voorkant is de gevel die het dichtst bij de straat of ander openbaar toegankelijk gebied staat. Naast je huis kan alleen als die plek achter die lijn ligt. Bij een hoekwoning telt een zijtuin die aan openbaar gebied grenst niet mee. De exacte definitie kan in het definitieve besluit afwijken.
De verwijderingsplicht
In eerdere versies van het ontwerp moest je keuken en sanitair verwijderen als de familierelatie of de zorg eindigde. In de versie die bij de Raad van State ligt, is die verplichting geschrapt. Eindigt het gebruik, dan moet de situatie in overeenstemming zijn met het omgevingsplan van je gemeente. Laat dat plan de woning toe, of krijg je een vergunning, dan kan de woning blijven staan. Dat is nog niet definitief en het hangt af van je gemeente.
En de mantelzorgwoning?
Die regeling blijft naast de familiewoning bestaan. Een mantelzorgwoning is bedoeld voor een tijdelijke zorgsituatie. Een volwassen kind of een gezonde ouder past daar niet onder. Daarom is de familiewoning zo belangrijk.
Wat je nu al kunt doen
Wacht niet met voorbereiden. Je kunt nu al uitzoeken of je erf geschikt is, je bestaande bijgebouwen meetellen, nadenken over de fundering en de nutsleidingen en je situatie bespreken met je gemeente. Zo sta je klaar zodra de regels ingaan. Een woning die je daarvoor kiest, moet bovendien gewoon aan de bouwtechnische eisen voor een woning voldoen.
Alle details en bronnen vind je op onze pagina over de wet. Wil je zien wat een woning per maand kost vergeleken met een chalet? Reken het uit met de maandkostentool. En weet je niet of jouw erf geschikt is, doe dan de gratis erfscan.
Hoe zit het bij jou: staat er al iets op het achtererf dat meetelt in die 100 m²?
Alles over de familiewoning op eigen erf, voor wie, hoe groot en wat het kost, vind je op de aparte pagina.
Lees ook: de Wet versterking regie volkshuisvesting bepaalt of familiewonen op je erf vergunningsvrij wordt. Wat geldt al en wat verandert er per 1 januari 2027?
Lees de stand van de wet